Het eerste wat ik zie op de Kiefertentoonstelling in Voorlinden is het werk Wolfsbohne für Paul Celan, uit 2020. Het is een indrukwekkend doek, dat is niet heel verrassend want dat zijn de schilderijen van Anselm Kiefer meestal, op het overdonderende af. Mijn verrassing betreft vooral die bunker. Die ken ik.

Het is een van de vele honderden bunkers die de Duitsers begin jaren 1940 voor hun Atlantikwall langs de kusten van West-Europa hebben neergezet. Kiefers bunker, als ik het zo mag zeggen, stond samen met een aantal andere kolossen aan de Franse kust ten zuiden van Calais, op het strand van Wissant. Beklad van buiten, bepist van binnen, door talloze toeristen gefotografeerd en soms ook beklommen, als een pretparkattractie.

Bij vloed stonden de meeste in het water, en door het trekken van het tij konden de betonblokken op onvoorspelbare manieren verzakken of zelfs omvallen.

Reden voor de overheid om deze oorlogsmemento’s weg te halen. Dat is in 2013 gebeurd. Het zuidstrand ligt er nu leeg bij, het witte zand waaraan het dorp zijn naam dankt is weer ongerept.

Maar helemaal weg zijn ze niet. Want wij, de toeristen van Wissant, hebben de foto’s nog. En door toedoen van Anselm Kiefer wordt de meest fotogenieke van het stel nu in musea tentoongesteld.

* * * 

Anselm Kiefer, Bilderstreit. Museum Voorlinden, Wassenaar.
De foto van het werk Wolfsbohne für Paul Celan is van Georges Poncet.

Prenten: Wissant, 2010. Zwart-witfoto © Gertrudsdottir. Kleurenfoto’s © Gustave Petit.