Bij alle menselijke ondernemingen is er een ‘tevoren’, een ‘terwijl’ en een ‘daarna’.
-– Georges Simenon

De Belg Georges Simenon schreef een omvangrijk oeuvre bij elkaar waarin zijn bekendste personage, commissaris Maigret, aan waarheidsvinding doet – kauwend op de aangetroffen feiten, kauwend op zijn pijp maar vooral kauwend op wat de gebeurtenissen losmaken in zijn eigen hoofd. Hij krijgt de nodige ondersteuning bij zijn recherchewerk, inspecteurs en agenten lopen zich het vuur uit de sloffen voor hem, ze zoeken dingen uit en komen tot ontdekkingen, maar de vragen die ertoe doen stelt Maigret, en ook de uiteindelijke vaststelling van de gezochte waarheid neemt hij zelf voor zijn rekening.

De Maigret-pockets zijn, ik schreef het al eerder, fijn om een paar avonden achter elkaar in te verdwijnen. En ook al ontgaan de finesses van het mentale speurwerk van de meester me nog wel eens, de solide figuur die Maigret is garandeert een betrouwbaar beeld op de gebeurtenissen.

Bij de ‘romans dûrs’, de psychologische verhalen die Simenon eveneens in grote hoeveelheden afscheidde, is die garantie er niet. De dûrs hebben van alles gemeen met de policiers – omvang, vertaler, maar vooral het thema: waarheidsvinding – maar de visie op de gebeurtenissen die de lezer krijgt gepresenteerd, is niet noodzakelijkerwijs de enig mogelijke. De lezer zou dus, anders dan bij de Maigrets, meer op zijn hoede moeten zijn. 

Met waarheidsvinding als overheersend thema is niet gezegd dat de dûrs een verkapt soort policiers zijn. De toedracht moet boven tafel, maar het zijn niet altijd misdrijven die onthuld worden – al vallen er ook in de dûrs doden. In plaats van een buitenstaander volgen we via de vertelinstantie een direct betrokkene, vaak de veroorzaker zelf die in de derde persoon enkelvoud vertelt hoe het allemaal zo gekomen is. De lezer is aan dat personage, die mens, overgeleverd: het is zijn blik op de gebeurtenissen die de lezer voorgeschoteld krijgt. Zo typeert een van hen datgene waarnaar hij op zoek is: 

‘de oorzaak van de oorzaak’ 

Simenon is een schrijver die niet veel woorden nodig heeft. Oorzaak en voorliggende oorzaak liggen na maximaal 190 pocketpagina’s wel bloot. Maar wat de aanknopingspunten zijn voor de betrouwbaarheid van de verteller/veroorzaker in de versie die Simenon van het gebeurde geeft, zal de lezer zelf moeten uitzoeken. Het mentale speurwerk dat commissaris Maigret in de policiers voor zijn rekening neemt, zal hij in de ‘dûrs’ zelf moeten verrichten.

◊◊◊

Georges Simenon schreef een hele stapel romans dûrs waar ik er vooralsnog tien van heb gelezen. Ik heb er meer in huis, maar heb mezelf op rantsoen gezet (één per maand) om de blik fris te houden.
Citaten uit Over de scheidslijn, Zwarte Beertjes 619. Vert. mr. A. Roothaert, 1963.

Prent: Parijs, 2010. Foto © Gertrudsdottir.