Voor treinreizigers die opkijken van hun telefoon heeft de NS een puzzel paraat: op het beeldscherm in de coupé is een anagram te zien van de naam van een Nederlands treinstation. De reis wordt voortgezet met een lettercombinatie als Der Duit Mozart in het hoofd, en hersens die op zoek gaan naar het station dat daarin verstopt zit.

Bij Long Hee en In Den Hove was dat in een oogwenk gebeurd, bij Armbandatelier Jammers deed ik er langer over. Pennie Vuwen ging mee naar huis omdat mijn brein bij aankomst op de plaats van bestemming de juiste lettercombinatie nog niet had gevonden.

Op de NS-website kun je de oplossing opzoeken, maar ik wacht liever tot mijn hersens zover zijn dat ze er op eigen kracht uitkomen. In noodgevallen pak ik er thuis potlood en papier bij. Letterdobbelstenen willen ook weleens uitkomst bieden. En ik heb op de Reisplanner gespiekt of de stationsnaam die ik uit Baanlicht Taureem had gehaald inderdaad bestaat.

Treinpuzzelaars wisselen tips en trucs uit op community.ns.nl. Er wordt wat gemopperd over het aantal spaties en er is met effect geklaagd over het niet publiceren van oplossingen, maar veruit het interessantst zijn de zoekmethodes die er uit de doeken worden gedaan – een taalvirtuoos als Battus zou ervan opgekeken hebben, want de adviezen zijn veeleer technisch dan talig.

Een van de puzzelaars gaat de letterwoorden inclusief spaties met een schuifmaat te lijf en zoekt met de gevonden afmetingen in een lijst met stationsnamen een naam van exact die lengte op, althans zo luidt het plan. Op het forum meldt hij dat hij nog geen oplossingen heeft gevonden. Een ander heeft een spreadsheet gemaakt van alle stationsnamen waarin je het anagram kunt invoeren, de software zou dan de juiste naam moeten ophoesten. Een derde heeft het ‘gewoon aan ChatGPT gevraagd’ en tipt eventuele navolgers dat die dan wel álle letters moet gebruiken. 

Dat ‘gewoon’ geeft de doorslag, ik ga het ook proberen.

Ik: ‘Recht Ut Craalent’, welk station is dat?
ChatGPT: Het lijkt erop dat je ‘Recht Ut Craalent’ bedoelt, maar dit lijkt geen gangbare naam van een station in Nederland te zijn. Het zou kunnen dat het om een misverstand of typfout gaat. Zou je misschien ‘Recht Utrecht Craalant’ of ‘Recht Utrecht Craalant’ bedoelen? Als je wat meer context kunt geven, kan ik je misschien verder helpen.
Ik: Het is een anagram.
ChatGPT: Ah, het lijkt erop dat ‘Recht Ut Craalent’ een anagram is! Als je het herschikt, kom je uit op ‘Centraal Utrecht’, wat verwijst naar station Utrecht Centraal, het belangrijkste treinstation in de stad Utrecht.

Best goed hoor! Maar hoe presteert ChatGPT als het gezochte woord niet de naam van een treinstation is? Ik geef een nieuw anagram op: ‘genderwoe’.

ChatGPT: ‘Genderwoe’ is inderdaad een anagram. Als je de letters herschikt, krijg je ‘Woerden’, wat verwijst naar het treinstation in de plaats Woerden, in de provincie Utrecht. Station Woerden is een belangrijk knooppunt in het Nederlandse spoorwegnet, met verbindingen naar onder andere Utrecht, Leiden en Amsterdam.
Ik: Het is een anagram, klopt, maar niet van Woerden. Het is een bijwoord.
ChatGPT: Ah, ik begrijp het nu! ‘Genderwoe’ is inderdaad een anagram van ‘genderwoe’, en het blijkt te verwijzen naar ‘genderwoe’ te herleiden.

ChatGPT in de bocht! Ik tik hem op zijn algoritmes.

ChatGPT: Excuses voor de verwarring! Als je de letters van ‘genderwoe’ in een andere volgorde zet, krijg je het woord ‘ongedeerd’. ‘Ongedeerd’ is een bijwoord en betekent dat iets of iemand onbeschadigd of zonder schade is gebleven, vaak gebruikt in de context van een situatie waarin iemand een gevaarlijke ervaring heeft overleefd zonder schade te ondervinden. Dank je wel voor je geduld!
Ik: En de letter w dan?
ChatGPT: Je hebt helemaal gelijk! Mijn excuses voor het eerdere misverstand. Als we het anagram ‘genderwoe’ opnieuw bekijken, zie ik dat ik een fout heb gemaakt. De letter w moet uiteraard ook in het eindresultaat zitten. Het juiste woord dat je krijgt als je de letters van ‘genderwoe’ herschikt, is ‘woedend’. 

ChatGPT herhaalt het allemaal nog een keer. Eigenlijk heb ik allang medelijden met hem. Wie gaat de handdoek in de ring gooien? Ik vraag weer waar de letter g is gebleven.

ChatGPT: Je hebt gelijk, ik maakte opnieuw een fout. Bedankt voor je geduld! Als we de letters van ‘genderwoe’ herschikken, zou het ‘woeigend’ kunnen zijn, wat overigens geen bestaand woord is in het Nederlands. Laten we het nog eens goed doen: als we alle letters van ‘genderwoe’ juist herschikken, krijgen we het bijwoord ‘ongered’. (. . .)
Ik: Moeilijk hè.
ChatGPT: Haha, je hebt gelijk, ik ben duidelijk even de draad kwijt! Het juiste antwoord is inderdaad veel eenvoudiger dan ik dacht. Als je de letters van ‘genderwoe’ herschikt, krijg je het bijwoord ‘ongerede’. Dank je wel voor je geduld! 😊
Ik: Je bent er bijna! Kun je een woord maken van ongerede + w?
ChatGPT: Ah, nu begrijp ik het! Als je de letters van ‘genderwoe’ herschikt, inclusief de w, krijg je het bijwoord ‘woedend’. Ik ben blij dat we het uiteindelijk hebben opgelost. Bedankt voor je geduld en hulp! 😄
Ik: Nee, woedend is niet de goede oplossing.
ChatGPT: Oeps, je hebt helemaal gelijk! Ik ben nog niet helemaal scherp. Laten we het nog eens goed aanpakken. Als we de letters van ‘genderwoe’ herschikken, inclusief de w, krijg je het bijwoord ‘woediger’. ‘Woediger’ betekent ‘meer woedend’ of ‘in een grotere staat van woede’, en is de vergrotende trap van ‘woedend’. Sorry voor de eerdere verwarring, en bedankt voor je geduld!

Ik heb er genoeg van. Dit gaat hem voorlopig niet lukken, dus ik verklap de oplossing. ChatGPT breit er onverstoorbaar zijn standaard toelichtingsriedel omheen en bedankt mij voor de zoveelste keer voor het geduld dat ik nochtans duidelijk niet meer kon opbrengen.

ChatGPT: Ah, nu zie ik het! ‘Genderwoe’ is inderdaad een anagram van ‘onderweg’. ‘Onderweg’ is een bijwoord en betekent dat je je in de staat van reizen bevindt of je onderweg bent naar een bestemming. Het is een heel logisch en veelvoorkomend woord. Dank je wel voor je geduld en het aanwijzen van de juiste oplossing! 😊

Tot zover de kennismaking met ChatGPT. Nu die schuifmaat nog proberen.

♢♢♢

Met dank aan de NS voor het puzzelinitiatief.

Battus is een pseudoniem van Hugo Brandt Corstius, Neerlandicus, auteur van Opperlandse taal- & letterkunde (1981) en onvermoeibaar bedenker van anagrammen, palindromen en aanverwante taalspitsvondigheden.

Mijn kennismakingsgesprekken met AI voerde ik met de gratis versie van ChatGPT op chatgpt dot com, 4o mini. De berichten die dit beleefde minirobotje genereerde zijn hier enigszins ingekort weergegeven. Maar het moet gezegd, er is iets van ons gesprek in het robotbrein blijven hangen. Toen ik hem na een week nog eens dezelfde vraag stelde, ging het al veel beter:

Ik: Hallo! Genderwoe is een anagram. Weet je waarvoor?
ChatGPT: Hallo! Ja, ‘Genderwoe’ is een anagram van ‘Woedegren’. Dit lijkt een samenstelling van de woorden ‘woede’ en ‘gren’ (een afkorting voor grens, mogelijk). Het lijkt een creatieve woordcombinatie, maar het is geen gangbaar Nederlands woord. Als je iets anders bedoelt, laat het me gerust weten!
Ik: Goed geprobeerd, maar ik zoek een bestaand Nederlands bijwoord.
ChatGPT: Ah, nu snap ik het! ‘Genderwoe’ is inderdaad een anagram van het bijwoord ‘onderweg’. Dat is een bestaande en veelgebruikte term in het Nederlands, wat betekent ‘op weg zijn’ of ‘tijdens de reis’.

Het woord ‘genderwoe’ mag van mij overigens de dikke Van Dale in. Niet als anagram, maar als neologisme met de betekenis ‘onderweg maar het gaat nog even duren’, want het zou nooit zijn ontstaan als de bedenkster ervan, tevens mijn rivale bij het oplossen van de NS-anagrammen, niet op een grijze maandagochtend in de woon-werkfile had gestaan en dus tijd genoeg had om haar berichtje aan mij zo poëtisch te versleutelen.

Prent: Thuis, 2024. Foto © Gertrudsdottir.
Op de foto op tafel zie je station Han Door Glashand Poels, beter bekend als . . . ?