Bewegingloosheid

50 - Baronielaan 1985

Er zijn dingen die alom zichtbaar zijn en er zijn verborgen dingen, en het leven heeft meer te maken, de echte wereld heeft meer te maken met wat verborgen is, misschien. Denk je niet?
– Saul Leiter

In Known and Strange Things, een bundeling teksten over literatuur en kunst, schrijft Teju Cole behartenswaardige zaken over o.a. de fotografie en het proces van de herinnering.

In het essay ‘Objectonderwijs’ bijvoorbeeld: ‘Proust schreef ooit in een brief: “We denken dat we niet meer houden van de overledenen omdat we ze ons niet meer herinneren, maar als we bij toeval op een oude handschoen stuiten, barsten we in huilen uit.” Voorwerpen herinneren je vaak nog sterker dan gezichten aan wat er was en niet meer is: de bewegingloosheid van de fotografie kan aangrijpender zijn dan beweging.’ Ik ben het daar roerend mee eens: de rol van voorwerpen in het leven van alledag is een formidabele, en dat heeft met hun praktische toepassing niets te maken.

Ook foto’s zijn voorwerpen met een buitenkant en een binnenkant. De buitenkant is voor iedereen, de binnenkant onthult een facet dat zich alleen openbaart aan … ja, aan wie? Ingewijden? Mensen die langer dan gemiddeld kijken? Die gevoelig zijn voor zulke verborgenheden? Juist dat verhulde facet bepaalt de impact van het beeld.
Om met Saul Leiter te spreken, je hebt dingen die je gewoon kunt zien en je hebt er die verborgen zijn, en het leven, de echte wereld, heeft meer te maken met wat verborgen is.
De wisselwerking tussen beeld en verbeelding is misschien wel het wonderlijkste van wat kunst vermag.

En dan wijst Teju Cole er nog even op dat Leiters weifelende slotwoorden, ‘denk je niet?’, de show stelen, en roemt hij de vanzelfsprekendheid waarmee de grootmeester vraagtekens zet bij een rotsvaste waarheid.

◊◊◊

Boek: Teju Cole, Known and Strange Things, 2016. Nederlands: Vertrouwde en vreemde dingen. Vert. P. van der Lecq, T. Heuvelmans e.a., 2016.
Saul Leiter is een Amerikaanse fotograaf. Hij spreekt zijn woorden in de documentaire In No Great Hurry, regie Tomas Leach, 2014.

Prent: Zelfportret, 1985. Foto © Gustave Petit.