Hommage op hommage

53-img_2908-polypodiopsida-2014

De mens is de wereld in miniatuur.
– Robert Fludd

Anselm Kiefer en W.G. Sebald hebben in hun kunstenaarschap een grote plaats ingeruimd voor de geschiedenis van hun land. Ze hebben het nodige gemeen. De een is tien maanden na de ander geboren in het diepe zuiden van nazi-Duitsland, en beiden hebben in vrijwillige ballingschap werk gemaakt dat altijd weer teruggrijpt op het vaderland en op de wijze waarop de Duitsers na de oorlog omgingen met hun historie: zowel Kiefer als Sebald heeft indringend commentaar gegeven op het Duitse zwijgen over het fascisme van hun ouders en grootouders.

53-img_4124-albertina-wenen-2016

Waar Sebald zijn altijd wat afstandelijke, melancholische verwondering uitdrukt in proza met hier en daar een foto, is het beeldende werk van Kiefer meer dan manshoog en van lood, hout, gips, stro, as, ijzer en klei. Hoe verschillend van vorm ook, op mij heeft hun beider werk een soortgelijke impact. Zo heel vreemd is dat niet, want inhoudelijk – de terugkerende aandacht voor het ogenschijnlijk nietige detail, voor de onverschillige natuur die ons stervelingen hoe dan ook zal overleven, en voor de cruciale rol van geweld in de geschiedenis van de mensheid – hebben hun oeuvres veel raakvlakken. Een daarvan is de hommage.

53-img_2876-belcrum-beach-2014

Zo maakte Kiefer een serie werken die hij opdroeg aan de 17e-eeuwse Angelsaksische arts, alchemist en mysticus Robert Fludd, een man wiens hele denken draaide om de verbanden die hij zag tussen de macro- en de microkosmos. Ook Sebald interesseerde zich voor polymaths ofwel geleerde mannen, schreef vol eerbied over hen en behandelde in zijn geschriften onderwerpen die zij aandroegen. Een van hen is Thomas Browne, de Engelse arts, homo universalis en melancholicus die bekendheid verwierf met zijn geschrift over kwakzalverij en bijgeloof, Pseudodoxia Epidemica uit 1645.

◊◊◊

Prent 1: Polypodiopsida (gewone varen), 2014. Foto © Gertrudsdottir.
Prent 2: In het Albertina (Wenen), 2016. Foto © Gertrudsdottir. Het getoonde werk is Anselm Kiefers Holzschnitte.
Prent 3: Helianthus annuus (zonnebloem), 2014. Foto © Gertrudsdottir.

De prenten uit mijn ‘nature morte’ verzameling, waarvan hierboven twee voorbeelden, zijn mijn hommage aan het werk van Kiefer.